АРХИПИСКОПИ

Теодосиј Гологанов

Published

on

Теодосиј Гологанов (Скопски митрополит) е македонски национален деец, и поборник за обновување на Охридската архиепископија и создавање на македонска национална држава. Роден е во село Трлис, Сереско во 1846 г. Световното име му било Васил Гологанов. Првата писменост ја добил кај татка си поп Илија, а потоа бил испратен во манастирот Св. Јован Претеча крај Серес. Неговиот брат Јован Гологанов бил собирач на македонско народно творештво од пред се од Серско и учител кој сметал и ги учел младите и старите во Серско дека тие се Македонци, посебен народ од Србите, Бугарите и Грците.

Во 1884 г. Теодосиј Гологанов бил назначен за Егзархиски митрополит на Скопје, со задача да ја спроведува политиката на Бугарската Егзархија за однародување (бугаризација) на Македонците во овој дел на Македонија. На одобрение од Високата Порта чекал цели пет години, сè до 15 март 1890 година. Но, уште со самото пристигнување во Скопје тој го крева гласот против таквата антимакедоснка политика. Во сите службени документи на црквата, бугарските именувања ги заменувал со македонски, и се однесувал како раководител на возобновената Охридска архиепископија. Уште во почетокот на есента 1891 г. ги заменил црковните свидетелства кои во себе го содржеле името Бугарска егзархија, со нови свидетелства и документи на македонски јазик. Извршил чистка на кадрите на Егзархијата во црковно-училишните општини, и ги заменил со Македонци.

Во почетокот на октомври 1891 г. за прв пат почнал јавно да ја критикува Егзархијата заради посегањето по самостојноста на македонските црковни општини и нејзината великобугарска политика, предлагајќи отфрлање на туѓите цркви – цариградската и софиската. Знаејќи дека ниту Патријаршијата, ниту Егзархијата нема да се согласат со возобновување на Охрид како архиепископски центар на одделна црква, митрополитот Теодосиј се обидел да се договори со папскиот нунциј во Цариград за покровителствто на Римокатоличката црква над евентуално обновената Охридска архиепископија. При тоа поставил шест услови:

1. Да се обнови стародревната Охридска архиепископија, која ќе биде во канонско единство со Римокатоличката црква, со непосреден благослов на светиот отец Папата.

2. На чело на обновената Охридска архиепископија ќе бидам јас како автокефален поглавар на црквата.

3. Другите луѓе од високиот клер (епископите, свештеномонасите, и мирските свештеници) да бидат родум Македонци и назначувани од архиепископот, а епископите можат само да бидат потврдувани од вашата светост.

Advertisement


4. Границите на Архиепископијата да се поклопуваат со границите на Македонија, а поделбата на епархиите да се задржи сегашната.

5. Старите унијати од Кукушко-полјанската и Струмичката епархија да се изделат од јуриздикција на унијатскиот архиепископ во Цариград, Н. Б. Нил Изворов и да се приклучат како епархии кон Охридската архиепископија.

6. Католички мисионери, со исклучок на затекнатите во просветно добротворните институции во Македонија, да не се доведуваат нови, а затечените да не се мешаат во внатрешниот црковнопросветен живот на Архиепископијата

Во писмото до архимандритот Дионисиј во Софија, инаку негов истомисленик и македонец од Струмичко, од 22 јуни 1891 г. митрополитот Теодосиј меѓу другото пишува:

Ние Македонците немаме толку мака од Турците да ни е жив падишахот, колку од Грците, Бугарите и Србите, кои како орли на мрша се впуштија на оваа наша многустрадална земја и сакаат да ја расчеречат… Нашата Егзархија со својата црковна и просветна дејност тука во Македонија ја врши всушност најмизерната задача, му го одзема името на еден народ и го заменува со друго, му го одзема мајчиниот јазик и го заменува со туѓ, му ги одзема сите национални белези и ги заменува со туѓи… Турците земаат имоти и животи на рајата, но не посегнуваат по неговиот дух. Тие го уништуваат телото, но духот го почитуваат. А, нашата света Егзархија го убива ова другото, постојаното… Ние духовниците, по потекло Македонци, треба да се здружиме и да го покренеме нашиот народ да се разбуди, да ги отфрли туѓинските управи, да ги отфрли Патријашијата и Егзархијата, и да се обедини духовно во лоното на Охридската Црква, нивната вистинска мајка црква. Не е ли крајно време да се запре националното делење на ист народ само поради тоа што едниот ја признава Патријашијата, другиот Егзархијата, а третиот му се клања на Мухамед

Advertisement


На 4 декември истата 1891 г. Теодосиј му напишал писмо на папата Лав ХIII, во кое го моли Светиот отец од свое и од името на целата православна паства во Македонија: „

Јас, долупотпишаниот Митрополит скопски Теодосиј, по Милоста Божја киријарх на Скопската епархија, ја поднесувам оваа своја молба од свое име и од името на православната паства од Македонија, со која ја молиме Неговата Светост да нè прими во крилото на Римокатоличката црква, откако ќе ни ја обнови стародревната Охридска архиепископија, незаконски укината од султанот Мустафа III во 1767 година и ја стави во канонско единство со Римокатоличката црква. Нашата желба произлегува од историското право на македонскиот православен народ да се ослободи од јурисдикцијата на туѓунските цркви, Бугарската егзархија и Цариградската патријаршија, да се обедини во своја единствена православна црква и да ги добие сите белези на народ кој има право на самостоен духовен и културно-просветен живот”. Ве молиме, Ваша Светост, да ги имате предвид специфичностите на правослвјето, од кои православниот народ никогаш нема да се откаже: независноста во духовен поглед, богослужбата и свештеничката облека. Се препорачувам на Вашите молитви и снисходливо Ви се поклонувам, Ваш во Христа и молитвеник,Теодосиј, Митрополит скопски

На сила е одведен во Цариград, каде што во јануари 1892 од страна на Егзархијата бил обвинет меѓу другото и за „создавање на народност што не постоела во историјата”. Во март 1892 г. му била одземена титулата „Скопски митрополит”.

Теодосија Гологанов има објавено повеќе книжевно-научни богословски трудови и преводи, а Бугарското книжовно дружество го избира за редовен член на 10. I 1910 година. Кога во Првата светска војна германскобугарските војски ја завладуваат Македонија и Егзархијата ја враќа својата јурисдикција, пак не му е дозволено митрополитското место во Скопје, туку е пратен во Ѓумурџинската епархија, Тракија. По војната е сместен во Духовната академија во Софија, без никаква должност, каде што починал во 1926 г.

Advertisement


Leave a Reply

Your email address will not be published.

Популарни вести

Exit mobile version