Connect with us

НА ДЕНЕШЕН ДЕН

НА ДЕНЕШЕН ДЕН: Oд предавство во Могила загинаа војводите Цветков и Дедо Андреја со 14 комити во бој со 300 души аскер

Published

on

Предадени и опколени, во нерамна борба со аксер и полиција, на 22 мај 1903 година, во битолското село Могила загинале војводите Дедо Андреја и Парашкев Цветков. Со нив загинале или се самоубиле уште 13-14 комити, кои воделе 36-часовна борба 20 комити против 300 души аскер и османлиски жандарми, а за тоа известиле и странски медиуми (објаснето во видеото).

Андреја Петров Блажески – Расолкоски, познат како Дедо Андреја е роден во 1861 година во селото Мало Црско, кое во османлискиот период било Демирхисарско, а подоцна административно припаѓа во Кичевската општина.

Дедо Андреја првин бил ајдутски војвода, а потоа заминал на печалба во Романија. По враќањето во Македонија (1900 г.) бил во неколку чети меѓу кои  и во четата на Јордан Пиперката, а во 1901 г. станал прилепски војвода.

Цветков е роден во 1875 година во Плевен, во Бугарија, завршил гимназија во Софија и потоа учителствувал три години. Во 1897 година заминал во Прага (Чешка), а потоа во Дрезден (Германија), каде студирал музика. По враќањето станал професор во Битолската егзархиска гимназија (1902). Тој како учесник на Смилевскиот конгрес бил избран за еден од секретарите.

Три верзии за предавството

По Смилевскиот конгрес, кој се одржал на почетокот на мај, покрај одлуката за кревање на востанието, исто така била направена реорганизација на четите. Така во четата на Парашкев Цветков, револуционер, музичар и педагог, биле префрлени двајца четници од четата на Тома Давидов. Тоа биле Васил Дурмиш од Мало Црско и Иван (Ванчо Ѓорѓиев) од Големо Црско, соселани на Дедо Андреја, кој исто така бил во четата на војводата Цветков која броела 20-тина комити.

Advertisement
Радио KISS FM – Македонска Радио Мрежа

Во тој период ситуацијата во Битолско била многу заострена, по судирот на османската потера и селаните од село Цапари и колежот во Битола на 6 мај (Ѓурѓовден) 1903 година. Деноноќно османските потери крстосувале низ Битола и околината. И покрај таквата опасност четата продолжила да ги исполнува планираните задачи за подготвување на населението од овој реон за востание.

При обиколка на пелагониските битолски села, на 20 спроти 21 мај 1903 година, четата на Цветков пристигнала во Могила. Тука требало да остане и наредниот ден, со задача да собира храна, која требало да се складира за востанието. Набргу се покажало дека ризикот чета да остане во полските села бил многу голем. Тие уште истата ноќ биле предадени на османската власт во Битола.

За предавството во Могила има неколку верзии. Според една четата била предадена од шпионот Димитрија – Диме Макало од село Црнобуки, а втората дека предавникот бил Ристе од селото Секирани, кој подоцна бил осуден поради ова предавство и ликвидиран од војводата Ѓорѓи Сугарев. Третата верзија е дека четата била накодошена и од двајцата.

Утрото на 21 мај 1903 година од рани зори Могила било опколено од повеќе стотини аскер и жандарми, а на чело на жандармеријата се наоѓал битолскиот башполиц (главен полицаец), Саид Ефенди. Могилчани го предупредиле војводата Цветков дека османлиите го опколуваат селото, но тој бил понесен од револуционерната атмосфера и борбениот дух кој владеел во четата и отпочнал бој. Во нерамната борба, биле убиени или се самоубиле 13-14 четници, меѓу нив и најстариот војвода Дедо Андреја од Мало Црско, потоа помладиот војвода Параскев Цветков и најмладиот четник – секретарот на четата, гимназијалецот Димитар Филдишев.

Песна за херојската борба во Могила

Advertisement
Радио KISS FM – Македонска Радио Мрежа

Во борбата настрадало и селото Могила, дел од куќите биле опожарени и опустошени, а биле убиени и неколку жители, меѓу кои и три жени.

Дописникот Франсис Јансен од Данска, кој другиот ден дошол на местото на настанот и разговарал со селаните, запишал дека комитите пееле додека се бореле и гинеле во исконската желба за слобода на Македонија.

По 36-часовна борба, тешко ранет, војводата Цветков извршил самоубиство.

За овој чин критички се огласил и Никола Петров Русински. Тој сметал дека виновник е војводата Цветков, зашто навреме не презел мерки. Русински го упатил ова гледиште до Штабот на Битолскиот револуционерен округ за да ги заштити комитите кои успеале да се извлечат живи, а кои требало да бидат осудени на смрт, според правилата на организацијата.

Во чест на битката кај селото Могила е испеана песната „Во могила Цветков мртов падна“ во која е опеана херојската борба, а во последната строфа на песната се вели: Заради братство и за слобода, лежи спокоен славен јунак, лежи спокоен Цветков војвода!

Advertisement
Радио KISS FM – Македонска Радио Мрежа

Селото Мало Црско во кое е роден Дедо Андреја, во Османлиското царство било во Демирхисарската нахија, во Битолската каза. Денес административно припаѓа во Општина Кичево, а според последниот попис од 2002 година имало само еден жител, кој постојано живеел во селото.

Песна за јуначката битка во Могила

В Могила влезе четата

на чело Цветков војвода,

дедо Андреја со него,

Ѓорѓи Смилевче со него

Advertisement
Радио KISS FM – Македонска Радио Мрежа

и деветнаесетмина комити.

Ми ги догледа Димитри,

чорбаџи од клето Црнобуки.

Диме ми нешто намисли:

Диме замина Битола,

Advertisement
Радио KISS FM – Македонска Радио Мрежа

на паша абер му даде:

– Де гиди паша, валија,

в Могила е Цветков војвода,

дедо Андреја со него,

Ѓорѓи Смилевче со него

Advertisement
Радио KISS FM – Македонска Радио Мрежа

и деветнаесетмина комити.

Забери аскер, полици,

забери Турци полјаци,

забери башибозуци,

селото да го сардисаш,

Advertisement
Радио KISS FM – Македонска Радио Мрежа

Цветков војвода да фатиш,

со него дедо Андреја,

Горѓи Смилевче со него,

и деветнаесетмина комити.

И мене, паша, да земиш,

Advertisement
Радио KISS FM – Македонска Радио Мрежа

да не ме мене убијат!

Пашата вели, говори:

– Ашколсун Диме чорбаџи,

ашколсун Диме кодошу!

Аваџи табор ce земам

Advertisement
Радио KISS FM – Македонска Радио Мрежа

и живи ќе ги донесам:

– Цветков војвода на чело,

дедо Андреја со него,

Ѓорѓи Смилевче со него

и деветнаесетмина комити.

Advertisement
Радио KISS FM – Македонска Радио Мрежа

My рече Диме чорбаџи:

– Слушај бре паша, валија,

аваџи табор малку е,

повеќе војска да земиш!

– Јунак е Цветков војвода,

Advertisement
Радио KISS FM – Македонска Радио Мрежа

јунак е дедо Андреја,

јунак е Горѓи Смилевче,

јунаци се сите комити!

Тогаш му рече пашата,

пашата ем валијата,

Advertisement
Радио KISS FM – Македонска Радио Мрежа

валијата на град Битола:

„Де гиди Диме чорбаџи,

земи си пари од кесе

колку ти фаќа раката,

се чисти жолти, жолтици.

Advertisement
Радио KISS FM – Македонска Радио Мрежа

Јас паша ќе те одредам,

мулјазим ќе те направам,

дека ја чета предаде

на Цветков млад војвода.”

Диме чорбаџи се излага,

Advertisement
Радио KISS FM – Македонска Радио Мрежа

си зеде пари од ќесе,

четата ми ја предаде.

Пашата викна, подвикна:

Саид ефенди да дојдит!

Саид ефенди ми дојде,

Advertisement
Радио KISS FM – Македонска Радио Мрежа

селам му даде на паша,

на паша ем на валија.

– Саид ефенди, башполиц,

тебе те имам првенец,

првенец меѓу Турците.

Advertisement
Радио KISS FM – Македонска Радио Мрежа

Земи си табур – биринџи

со седум-осум илјади

и десет чифта топови

со многу тешки ѓулиња.

Дури да ми се обзори,

Advertisement
Радио KISS FM – Македонска Радио Мрежа

дури да изгреј сонцето,

сардисај село Могила!

Таму бил Цветков војвода,

таму е дедо Андреја,

таму е Горѓи Смилевче,

Advertisement
Радио KISS FM – Македонска Радио Мрежа

таму се други комити.

Сношти таму отишле,

денес абер зедовме

од нивни Диме чорбаџи,

од клетоно Црнобуки.

Advertisement
Радио KISS FM – Македонска Радио Мрежа

Запомни Саид ефенди:

Никој рушвет не ќе земате!

Пашата ќе те одредам,

Битола да ја повелаш,

ако ги најдеш комити

Advertisement
Радио KISS FM – Македонска Радио Мрежа

и живи ми ги донесеш!

Селам му даде башполиц,

башполиц Саид ефенди.

Отиде право в касарни,

во бели и во црвени,

Advertisement
Радио KISS FM – Македонска Радио Мрежа

одреди табур бириџи

со седум-осум илјади

и десет чифта топови

со многу тешки ѓулиња.

Дури да ми се обзори,

Advertisement
Радио KISS FM – Македонска Радио Мрежа

дури да сонце изгрее,

сардиса село Могила.

Пособра сите селани,

та што им вели, говори:

„Селани, вие могилци,

Advertisement
Радио KISS FM – Македонска Радио Мрежа

овде имате комити!

Тука е Цветков војвода,

дедо Андреја со него,

тука е Горѓи Смилевче

и деветнаесетмина комити.

Advertisement
Радио KISS FM – Македонска Радио Мрежа

денес абер зедовме

од вашјот Димо чорбаџи,

од клетоно Црнобуки.

Каде се крие четата?

Каде е Цветков војвода,

Advertisement
Радио KISS FM – Македонска Радио Мрежа

каде е дедо Андреја,

каде е Горѓи Смилевче,

каде се друѓи комити?

Кажете, да не бараме,

куќите да не гориме!“

Advertisement
Радио KISS FM – Македонска Радио Мрежа

Селани велат, говорат:

„Саид ефенди, башполиц,

сите ние изим даваме,

таква работа немаме;

Цветков војвода не знајме,

Advertisement
Радио KISS FM – Македонска Радио Мрежа

дедо Андреја не знајме,

Ѓорѓи Смилевче не знајме,

други комити не знајме!“

Разлутен Саид ефенди,

разлутен Саид башполиц,

Advertisement
Радио KISS FM – Македонска Радио Мрежа

пособра двајсет селани,

Ристе коџобаши со него

и десет души аскери,

аскери од најлошите,

аскери од најлутите.

Advertisement
Радио KISS FM – Македонска Радио Мрежа

Прегледа сето Могила,

комити нигде не најде:

He најде Цветков војвода,

не најде дедо Андреја,

не најде Горѓи Смилевче.

Advertisement
Радио KISS FM – Македонска Радио Мрежа

Уште една куќа остана.

Саид ефенди застана,

застана та му говори:

„Селани, вие Могилци,

овдека напред врвете,

Advertisement
Радио KISS FM – Македонска Радио Мрежа

куќава да се прегледа!“

Селани тогаш рекоа:

„Саид ефенди, башполиц,

овдека шубе имаме,

зашто е куќа без стопан,

Advertisement
Радио KISS FM – Македонска Радио Мрежа

белки е некој кондисан.

Затоа напред не ојме!“

Разлутен Саид ефенди,

разлутен Саид башполиц,

со десет души аскери,

Advertisement
Радио KISS FM – Македонска Радио Мрежа

аскери од најлошите,

аскери од најлутите,

в левата рака калачка,

в десната рака леворвер,

почна во дворје да влегва.

Advertisement
Радио KISS FM – Македонска Радио Мрежа

Подвикна Цветков војвода,

којшчо седеше на баџа:

„Застани, Саид ефенди,

застани, Саид башполиц!

Тука те тебе чекаме

Advertisement
Радио KISS FM – Македонска Радио Мрежа

на нишан да те земеме.

Пашана ќе те одредам

Битола да ја повелаш!“

Колку го зборот изрече,

сичките пушки згрмија,

Advertisement
Радио KISS FM – Македонска Радио Мрежа

Саид ефенди убија,

Саид ефенди башполиц

и десет души аскери,

аскери од најлошите,

аскери од најлутите.

Advertisement
Радио KISS FM – Македонска Радио Мрежа

Турската труба засвири,

згрмија пушки, топови,

со многу тешки ѓулиња,

од четири страни Могила.

Земја и небо трептеја,

Advertisement
Радио KISS FM – Македонска Радио Мрежа

жени и деца спиштеја.

Силен се оган отвори,

изгоре сето Могила.

Подвикна Цветков војвода:

„Крепи се, дедо Андреја,

Advertisement
Радио KISS FM – Македонска Радио Мрежа

крепи се Горѓи Смилевче,

и моја верна дружино!

Удрете, не се боете,

додека патрони имате!

На оние ѓупци аскери

Advertisement
Радио KISS FM – Македонска Радио Мрежа

да не се живи давате,

да не ве мачат в Битола,

во пусти црни зандани!“

Времето ми се помрачи,

куќата ми ја сурнаа,

Advertisement
Радио KISS FM – Македонска Радио Мрежа

Цветков војвода убија

и единајсет души четници.

Осумте души излегоа

од турски обрач в Могила,

отидоа Црнобуки,

Advertisement
Радио KISS FM – Македонска Радио Мрежа

викнаа Диме чорбаџи:

„Излези, Диме чорбаџи,

сега ние ќе ти платиме,

зашто ти не куртули

од она пусто Могила.“

Advertisement
Радио KISS FM – Македонска Радио Мрежа

Излезе Диме чорбаџи

пеплосан в лице, ожолтен.

Ми го врзаа комити,

лева му рака пресекоа,

со која ги зеде парите;

Advertisement
Радио KISS FM – Македонска Радио Мрежа

Десна му рака пресекоа,

со која даде потписо;

Главата му ја одрежаа,

мулјазим го одредија.

Бела му книга пратија

Advertisement
Радио KISS FM – Македонска Радио Мрежа

на битолскиот валија:

– Слушај бре паша, валија,

испрати дваесет текови,

крени си твои лешови,

лешови ѓупски, аскерски,

Advertisement
Радио KISS FM – Македонска Радио Мрежа

поцрне од нив Могила.

Испрати до два ландони,

земи го твојот пашалар,

пашалар, турски првенец,

пашалар Саид ефенди,

Advertisement
Радио KISS FM – Македонска Радио Мрежа

Саид ефенди баш полиц.

Голем му нишан дадовме

Битола да ја повела.

(Oд книгата: БИТОЛА БАБАМ БИТОЛА

Народни песни во кои се спомнува Битола,

Advertisement
Радио KISS FM – Македонска Радио Мрежа

Издадена: Битола, Октомври 1969 год)

(Подготвил: Д.Г.)

Continue Reading
Advertisement Радио KISS FM – Македонска Радио Мрежа

Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Advertisement
Вести3 hours ago

Свечена конференција по повод 25 години ОК на ВМРО-ДПМНЕ Ѓорче Петров

Занимливости4 hours ago

Секоја чест за нашата Ангела Влинтовска и нејзините колеги!

ЛЕГЕНДИ4 hours ago

Спиро Костов (1848 –1931)

НА ДЕНЕШЕН ДЕН4 hours ago

КАЛЕНДАР НА МПЦ: Денеска е Св. великомаченица Екатерина, позната и почитувана и во Македонија

НА ДЕНЕШЕН ДЕН4 hours ago

НА ДЕНЕШЕН ДЕН: Раѓање и смрт на двајца големи поети – во Пиринска Македонија е роден Вапцаров, во Скопје почина Конески

Вести5 hours ago

СЕПАК Е ТУКА: Ахмети со Агелер на малата слика само со знамињата на САД и Македонија, но на големата го има и од Албанија

НА ДЕНЕШЕН ДЕН5 hours ago

НА ДЕНЕШЕН ДЕН: Роден е г. г. Доситеј, возобновител на Охридската архиепископија, поглавар кој стана симбол на МПЦ

ЕНЦИКЛОПЕДИЈА5 hours ago

ГРУЕВСКИ: Заземањето на Ќустендил во 1922 година од ВМРО, во акцијата предводена од Тодор Александров и Панчо Михајлов – Чавдар

НА ДЕНЕШЕН ДЕН1 day ago

НА ДЕНЕШЕН ДЕН: Младата партизанка Невена Г. Дуња загина во борба со бугарскиот фашистички окупатор за слободна Македонија

Вести3 days ago

БАРАЊЕ ДО ВРХОВНИОТ СУД: Слобода за патриотите кои се осудени на долгогодишни казни затвор за случајот „27 април“

Вести3 weeks ago

Жител од Загоричани Егејска Македонија со порака до Каракачанов

Uncategorized4 weeks ago

НА ДЕНЕШЕН ДЕН2 weeks ago

Во 1939 г. во Хрватска излезе „Бели мугри“ од Кочо Рацин, антологија на болките и страдањата на македонскиот народ

Вести1 week ago

Црквата со јасна порака: Историската комисија да ги тргне рацете од Охридската архиепископија

Занимливости3 weeks ago

Дали знаете колку чини 1 килограм талиум од рудникот Алшар на светскиот пазар?

Вести3 weeks ago

Брзата реакција на пожарникарите спречија хаварија

Лајфстајл4 weeks ago

Отворен 75. Филмски фестивал во Кан

Вести1 week ago

Koj е Костадин Костадинов кој среде Скопје порача дека сме Бугари: Има проруска партија и најмногу мрази Македонци, Роми и мигранти

Занимливости2 weeks ago

Вучиќ за СП во Катар: Ќе навивам со сето срце за Србија, како што навивав за Македонија на ЕП

Вести1 week ago

ПРОФ. ЛИМАНИ: Обединета Албанија не е веќе табу ни утопија, лесно со Косово и територии од Македонија, потешко со Србија и со Црна Гора

Историја

ЛЕГЕНДИ4 hours ago

Спиро Костов (1848 –1931)

Спиро Костов ( 1848 – 19. Ⅷ 1931) е македонски револуционер, учесник во македонското револѕцинерно движење. Бил учесник во: Српско-турската...

ЕНЦИКЛОПЕДИЈА5 hours ago

ГРУЕВСКИ: Заземањето на Ќустендил во 1922 година од ВМРО, во акцијата предводена од Тодор Александров и Панчо Михајлов – Чавдар

Во историјата на македонската револуционерна борба за слобода периодот од 4 и 5 декември 1922 година е значаен по привременото...

ЕНЦИКЛОПЕДИЈА5 days ago

СЛАВЕ МАКЕДОНСКИ ДО БУГАРСКИТЕ ПИСАТЕЛИ ЌЕ ЗВУЧЕВТЕ ВАКА: ОНДУР МОНДУР КААЛАМАНДУР АКО

ИЛЈАДА ЗБОРОВИ ВО ОДБРАНА НА МАКЕДОНСКАТА НАЦИЈА Матица на македонските иселеници ја објави Беседата на Славе Македонски пред Управниот одбор на...

ЛЕГЕНДИ1 week ago

Борис Сарафов (1872 – 1907)

Борис Сарафов (12 јули 1872 – 28 ноември 1907) бил македонски револуционер, раководител и војвода. Бил водач на Врховниот Македонски...

ЕНЦИКЛОПЕДИЈА2 weeks ago

Иконописецот Гаврил се потпишал Македонец во 1897-ма кога Тито што ги „измислил“ Македонците имал само 5 години

Македонците од Пиринска Македонија објавуваат сведоштво од црквата Св. Архангел Михаил во Берово, каде иконописецот во 1897 година се потпишал...

ЛЕГЕНДИ1 month ago

Димитар Богоевски – Мите (1919 -1942)

Димитар Богоевски – Мите (31. X. 1919 – 12. IX. 1942) е Македонски поет и револуционер, народен херој. Познат како...

ЛЕГЕНДИ1 month ago

Димитрија Чуповски (1878 – 1940)

Димитрија Чуповски (Папрадиште, Велешко, 8. XI 1878 – Ленинград, СССР, 29. Х 1940) – е македонски деец, еден  најистакнатите афирматори...

ЕНЦИКЛОПЕДИЈА2 months ago

23.октомври 1893 – Во Солун е основана Внатрешната Македонско-Одринска Револуционерна Организација (ВМОРО)

Ввна точка на дејноста на ВМОРО е организирањето на Илинденското востание во 1903 година во Македонија и на Преображенското востание...

ЕНЦИКЛОПЕДИЈА2 months ago

Јосип Броз Тито на 11 Октомври во Скопје

Денес е 11 Октомври Денот на востанието на македонскиот народ во 1941 годин против фашистичкиот окупатор во Македонија и со тоа...

ЛЕГЕНДИ2 months ago

Ламбо Василев

Ламбо Василев (1876 – ?) е македонски револуционер, член на Македонската револуционерна организација. По професија бил столар. Во 1902 година...