Connect with us

НА ДЕНЕШЕН ДЕН

НА ДЕНЕШЕН ДЕН: Смрдеш е изгорено до темел, а 1.500 Македонци останале без куќи оти селото се сметало за најкомитското во Костурско

Published

on

На денешен ден пред 119 години аскер и башибозук го опустошила костурското село Смрдеш во Егејска Македонија, поради тоа што го сметале за најкомитско во Костурско, а во 1927 година Грција му го сменила името во Кристалопиги.

Од ова село потекнуваат војводите Васил Чакаларов (1874-1913), Пандо Кљашев (1882-1907) и Стерјо Стерјовски (1876-1905). Почнувајќи од 1900 г. жителите на селото, заедно со жителите на Д’мбени, играле водечка улога во борбите на Македонската револуционерна организација.

Поради тоа од Костур бил испратен засилен војнички одред за да го уништи Смрдеш. На 8 кон 9 мај 1903 г. на селото е извршен ѕверски напад од аксер и башибузок, поради тоа што населението ја криело четата на Борис Сарафов.

Во нападот се убиени 87 жители (45 мажи, 36 жени и 6 деца), запалени се 300 куќи, 2 училишта и 19 дуќани. Притоа ранети се уште 50 луѓе и 35 жени се силувани. Без покрив останале 1.500 жители.

Истата година селската учителка Викторија Михајлова од Прилеп го извезла знамето на Косинската чета. За време на Илинденското востание, селото е повторно ограбено, а многу негови жители се погубени.

Во 1903 г. во куќата на Иљо Истанин, револуционерот Лаки Поповски направил бомболеарница и склад, која по опожарувањето на селото ја преместил во Д’мбени.

Advertisement
Радио KISS FM – Македонска Радио Мрежа

Првиот бран на иселување на населението во САД, Канада и Австралија се случил по 1903 г. поради големото обездомување и страшните насилства врз населението. Во 1906 г. во Медисон, Илиноис доселениците од Смрдеш основале добротворно и просветно друштво, наречено „Пандо Кљашев“.

На почетокот на април 1908 г. властите извршиле рација на селото, вршејќи насилства и мачења. Според Ѓорѓи Трајчев, во 1911/1912 г. во Смрдеш имало 209 куќи со 989 жители и работело училиште со 3 учители. Според Георги Константинов Бистрицки, пред Првата балканска војна Смдреш имал 350 куќи, сите македонски. За време на Првата балканска војна, доста жители биле регрутирани за борба на бугарска страна.

Османлиски период

Смрдеш се смета за многу старо село. Според преданијата, настанало од доселеници од Девол (денес во Албанија), кои во Смрдеш се доселиле за да го избегнат малтретирањето од исламизираните Албанци и да ја зачуваат верата. Селото изворно се наоѓало во месноста Селиштето, но подоцна е изградено на друго место поради епидемија на чума. Се смета дека местото го добило името по минералниот извор Смрдлива Вода. Смрдеш првпат се споменува во документите од 1530 година.

Кон крајот на XIX век Смрдеш било прилично големо македонско село со незначителено малку гркомани кои ја воделе месната црква. Во „Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника“ се вели дека во 1873 г. Смрдеш (Smrdesh) било село во Костурската каза со 460 домаќинства и вкупно 1.300 жители Македонци. Според статистиката на Васил К’нчов („Македонија. Етнографија и статистика“) во 1900 г. Смрдеш имал 1.780 жители Македонци. Во патописните пописи, Милош Милоевиќ го завел како село со 240 македонски куќи.

Во селото работеле две странски пропаганди – грчката и бугарската.

Advertisement
Радио KISS FM – Македонска Радио Мрежа

Според грчки податоци (поради тоа, сомнителни) во селото имало 190 семејства под врховенството на Цариградската патријаршија и 180 семејства под Бугарската егзархија. Бугарската пропаганда стекнала апсолутна превласт, така што во 1903 г. целото село преминало под врховенството на Бугарската егзархија, како и останатите костурски села.

Според податоци на егзархискиот секретар Димитар Мишев („La Macédoine et sa Population Chrétienne“) во 1905 г. селото имало 2.360 жители, сите под егзархијата.

Со Букурешкиот договор во 1913 г. селото е припоено кон грчката држава, кога имало 1.488 жители. По Првата светска војна доста жители на Смрдеш се иселиле во Бугарија и во градот Лерин. Така, во 1920 г. населението се свело на 780 жители.

Вo 1927 г. грчката власт го преименувала селото во Кристалопиги, а во 1928 г. повторно се намалило, сега на 598 жители.

Населението на Смрдеш масовно учествувало во антифашистичките борби од 1940 до 1949 г. Селото дало повеќе жртви во Втората светска војна, за подоцна, за време на Граѓанска војна во 1949 г. да биде срамнето со земја од грчката монархистичка власт. Поради ова, сите жители се иселиле во Република Македонија и источноевропските земји, па така во 1951 г. е заведено како напуштено. Преселници имало и во Лерин и во Костур.

Advertisement
Радио KISS FM – Македонска Радио Мрежа

Подоцна, грчките власти тука населиле номадски влашки семејства од Теспротија и околината на Превеза, кои се населиле и во соседните напуштени македонски села како В’мбел, Косинец и Д’мбени. Така, во 1993 г. селото е заведено како чисто влашко.

Освен војводите Чакаларов, Кљашев и Стерјовски од Смрдеш потекнуваат повеќе личности кои оставиле белег во историјата. Меѓу нив се македонскиот лекар Гаврил Константинович (Гаврил Костадинов Тасев) (1881-1918), национален деец и учесник во Октомвриската револуција, Лазо Ковачевски – првоборец, Атанас Коровешов (1918-1945) комунистички деец, ракводител на НОФ, Ламбро Чолаков (? – 2001) македонски национален деец, член на Главниот одбор на НОФ за Егејскиот дел на Македонија и секретар на Окружниот одбор на НОФ за Костурско и Преспанско.

Факти за Смрдеш

Селото Смрдеш се наоѓа 51 км југозападно од Лерин и на 38 км северозападно од Костур, во подножјето на планината Орлово, во областа Корешта. Тоа е на надморска височина од 1.130 метри. Три километри од селото се наоѓа границата со Албанија и граничниот премин Смрдеш – Капештица.

Селото припаѓа на општинската единица Смрдеш со седиште во истоименото село, која припаѓа на поголемата општина Преспа, во округот Лерин. Воедно, селото е дел од општинскиот оддел Смрдеш, каде е единственото населено место. Во селото има четири цркви: „Свети Бессребреници“,„Свети Димитрија“ (1870), „Св. Ѓорѓи“ (1890) и „Успение на Пресвета Богородица“ (1970).

………………………….

Advertisement
Радио KISS FM – Македонска Радио Мрежа

Преглед на населението во сите пописни години, од 1940 г. до денес:

Година            1940    1951      1961     1971     1981     1991    2001    2011

Население      624      0          364      309      265      213      573      314

Извор за 1940-1991 г.: Т. Симовски, Населените места во Егејска Македонија

(Подготвил: Д.Г.)

Advertisement
Радио KISS FM – Македонска Радио Мрежа

Continue Reading
Advertisement Радио KISS FM – Македонска Радио Мрежа

Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Advertisement
Вести48 mins ago

Азески: Натамошното ескалирање на енергетската криза ќе има негативен ефект кај 20-тина отсто од компаниите

Вести48 mins ago

Лани лажел за примена вакцина, а сега кумановецот доби кривична пријава

Вести48 mins ago

Лефков: Во аферата „Броило“ има очигледно тргување и корупција преку фирмата која ја основал Ковачевски со неговиот кум, на која се даваат милионски суми државни пари

Вести9 hours ago

Предлог мерки на ССМ: Доследна примена на одредбите од колективни договори за усогласување на плати, проширување на антикризни мерки

Вести9 hours ago

„Не се плашете браќа и сестри Македонци“: Бугарски професор се извини за сите жртви за време на фашистичкиот период

Вести9 hours ago

Две лица од кичевско каснати од куче скитник

НА ДЕНЕШЕН ДЕН9 hours ago

КАЛЕНДАР НА МПЦ: Денеска е Св. пророк Јона

НА ДЕНЕШЕН ДЕН9 hours ago

ДЕНЕСКА Е СВ. ПРОРОК ЈОНА: Тој бил синот на вдовицата во Сарепта Сидонска, кого пророкот Илија го воскреснал од мртвите

НА ДЕНЕШЕН ДЕН9 hours ago

БУГАРСКИ АКАДЕМИК ВО 1922: Повеќе од сигурно е дека „изворните“ прави Бугари никогаш не стапнале со нога во Македонија

Вести12 hours ago

Заседава економскиот совет на Владата – Каква помош ќе добијат фирмите и граѓаните?

НА ДЕНЕШЕН ДЕН1 week ago

АВСТРАЛИСКИ ДОКУМЕНТИ ОД 1938: Наци-фашистичкиот режим на Метаксас во Грција систематски ги прогонува тамошните Македонци

ЕНЦИКЛОПЕДИЈА2 weeks ago

НАД 80% ОД АВТОРИТЕ НА Т.Н. „СТАРОГРЧКА МИТОЛОГИЈА“ НЕ БИЛЕ ХЕЛЕНИ!

Занимливости4 weeks ago

Скандал : Се појави снимка од тепачка на свадба во која и младоженецот учествувал

Вести4 weeks ago

11-годишно момче од Скопје почина на КАРИЛ, не го преживеа ударот од пречка од гол на екскурзија

ЛЕГЕНДИ4 weeks ago

Антон Лазов Јанев (1855 –1953)

НА ДЕНЕШЕН ДЕН4 weeks ago

ОТЕЦ ПЕТРЕСКИ: Денешниот пост е на масло, обичајот да не се јаде црвена храна нема верска основа!

ЕНЦИКЛОПЕДИЈА2 weeks ago

Карта од Македонија која се криеше од јавноста

НА ДЕНЕШЕН ДЕН4 weeks ago

ГРУЕВСКИ НА ГОДИШНИНА ОД СМРТТА НА ЌОСЕТО: Без него ни ВМРО, ни Гоце и Даме ќе беа тоа што биле!

Лајфстајл3 weeks ago

Што откри експерт за говор на телото откако ја анализира кралската четворка?

НА ДЕНЕШЕН ДЕН2 weeks ago

МАКЕДОНСКИ ЛЕГЕНДИ: Никој како Никола Бадев не го долови вистинскиот дух и мелос на македонската изворна народна песна

НА ДЕНЕШЕН ДЕН5 months ago

НА ДЕНЕШЕН ДЕН: Oд предавство во Могила загинаа војводите Цветков и Дедо Андреја со 14 комити во бој со 300 души аскер

Вести5 months ago

КОВАЧКИ: Ковачевски и СДСМ да кажат дали знаеле и дали учествувале на средбите на Талат Џафери со лица кои се ризик за безбедноста

Вести5 months ago

Мицкоски: ВМРО-ДПМНЕ нема да поддржи отворање на Уставот

ХРОНОЛОГИЈА5 months ago

РАЃАЊЕ НА МАКЕДОНСКАТА НАЦИЈА ЕП 04

НА ДЕНЕШЕН ДЕН5 months ago

Денеска е Велигден

НА ДЕНЕШЕН ДЕН6 months ago

Свети Георгиј Исповедник

ХРОНОЛОГИЈА6 months ago

РАЃАЊЕ НА МАКЕДОНСКАТА НАЦИЈА ЕП 03

НА ДЕНЕШЕН ДЕН6 months ago

ВОЗБУДЛИВА ПРИКАЗНА ЗА МОШТИТЕ: Ова е вториот гроб на светиот Лазар во Ларнака на Кипар

Лајфстајл6 months ago

Концертен рекорд на Ацо Пејовиќ во СКОПЈЕ: Над 12.000 луѓе наизуст пееле, публиката „во транс“ на песните од Тома!

Вести6 months ago

ЗГРОЗЕН СУМ ОД ОВАА ДРЖАВА И СУДСТВО – се огласи таткото на загинатата Викторија, мајката се гушеше во солзи!

Историја

ЛЕГЕНДИ3 days ago

Ламбо Василев

Ламбо Василев (1876 – ?) е македонски револуционер, член на Македонската револуционерна организација. По професија бил столар. Во 1902 година...

ЛЕГЕНДИ5 days ago

Димитар Мирчев (1865 – 1938)

Димитар Мирчев (23. X 1865 – 13. VI 1938) е македонски деец и револуционер,  член на ЦК на ТМОРО. Познат...

ЕНЦИКЛОПЕДИЈА2 weeks ago

Карта од Македонија која се криеше од јавноста

Вистината за Македонија една и единствена , кога немало Грци , Бугари , Срби и Албанци како најстара нација 10.000...

ЕНЦИКЛОПЕДИЈА2 weeks ago

НАД 80% ОД АВТОРИТЕ НА Т.Н. „СТАРОГРЧКА МИТОЛОГИЈА“ НЕ БИЛЕ ХЕЛЕНИ!

Деновиве на Youtube се поставени четвртата и петтата епизода од  документарната серија во пет епизоди под наслов „ПОТОМЦИТЕ НА АЛЕКСАНДАР...

ЕНЦИКЛОПЕДИЈА2 weeks ago

Руски летопис од седмиот век: Ние русите сме потомци на античките македонци и го зборуваме нивниот јазик

Додека македонско-бугарската мешовита комисија за образовни и историски прашања работи на “пеглање” на ставовите в двете држави по однос на...

ЛЕГЕНДИ2 weeks ago

Благој Шамбевски загина за Македонија. Слава му!

Благоја Шамбевски почина на 1 Август 1974 година. Македонскиот народ во својата борба за национално ослободување и обединување на неговата...

ЛЕГЕНДИ4 weeks ago

Антон Лазов Јанев (1855 –1953)

Антон Лазов Јанев (25. XII. 1855 – 10. IX. 1953) е македонски револуционер, деец на ТМОРО/ВМОРО. Познат како Андон Ќосето...

ЛЕГЕНДИ4 weeks ago

Димитар Арнаудов (1874 – 1938)

Димитар Арнаудов (1874 – 1938) е македонски револуционер и политичар, член на Македонската револуционерна организација и ВМРО (обединета), познат под...

ЛЕГЕНДИ4 weeks ago

ЛАЗО ФИЛИПОВ – ЛАВСКИ

Македонецот кој на 8 септември 1941, прв убива бугарски фашист во Вардарскиот дел на Македонија Голем е бројот на Македонци...

ЕНЦИКЛОПЕДИЈА1 month ago

Димитар Џундев, генетичар: Можете да ја смените историјата, но не и гените!

Со генотипизирање кое наскоро ќе го објавиме успеавме да докажеме дали нашите предци биле Словени или антички Македонци.   Можете...